• Pierwszy

    Polityka Surowcowa Państwa \ PSP
    Bogactwo i zrównoważony rozwój

  • Drugi

    Polityka Surowcowa Państwa \ PSP
    Bogactwo i zrównoważony rozwój

  • Trzeci

    Polityka Surowcowa Państwa \ PSP
    Bogactwo i zrównoważony rozwój

  • Czwarty

    Polityka Surowcowa Państwa \ PSP
    Bogactwo i zrównoważony rozwój

  • Piaty

    Polityka Surowcowa Państwa \ PSP
    Bogactwo i zrównoważony rozwój

Harmonijny rozwój gospodarczy każdego kraju zależy w dużej mierze od dostępności surowców mineralnych koniecznych dla funkcjonowania różnych branż przemysłu.


To główna teza zawarta w artykule Krzysztofa Galosa pod tytułem "Surowce kluczowe, strategiczne i krytyczne", zamieszczonym w czwartym numerze czasopisma Polityka Surowcowa.

Nawet najsilniejsze gospodarczo kraje do sprawnego funkcjonowania oraz rozwoju potrzebują stałego i bezpiecznego dostępu do surowców. Surowce są podstawą dla rozwoju m.in. rolnictwa, budownictwa, transportu oraz energetyki. Jednym słowem dostępność do surowców determinuje rozwój państwa, a tym samym zaspokojenie potrzeb bytowych ludności.

Prawdą jest także, że wszystkie kraje (chociaż w różnym stopniu i zakresie) uzależnione są od dostaw surowców drogą importu – spowodowane jest to postępem technologicznym. Pozyskanie surowców drogą importu zależy w dużej mierze od własnych źródeł surowców oraz od uwarunkowań rozwoju gospodarczego każdego kraju.

Na tej podstawie, każdy kraj charakteryzuje się innym zbiorem surowców istotnych dla własnej gospodarki – twierdzi Krzysztof Galos, a rozwijając myśl, wskazuje: - Dla określenia dostępności i istotności surowców dla krajowej gospodarki stosowane są zazwyczaj takie pojęcia jak surowce: kluczowe, istotne, główne, wiodące, strategiczne i krytyczne.

Stosowanie różnych pojęć, grup oraz podziałów surowców wzbudzało jednak wiele niejasności i dyskusji. Autorzy Radwanek-Bąk B., Galos K., Nieć M. w publikacji „Surowce kluczowe, strategiczne i krytyczne dla polskiej gospodarki”, („Przegląd Geologiczny” nr 66) poddali szczegółowej analizie pojęcia: „surowce kluczowe”, „surowce strategiczne” i „surowce krytyczne” oraz ustalili ich definicje, a następnie poddali analizie surowce istotne dla polskiej gospodarki w odniesieniu do tych trzech grup.

Autorzy zaproponowali wprowadzenie następujących definicji:

1. Surowce kluczowe – surowce o podstawowym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki i zaspokojenia potrzeb bytowych społeczeństwa, a więc takie, których trwała podaż musi być zapewniona. Są to zarówno surowce, których krajowa baza zasobowa jest duża i które dzięki jej wykorzystaniu są podstawą działania przemysłu, jak też ważne surowce deficytowe.

2. Surowce strategiczne – surowce, które nie są w sposób wystarczający (min. w 90 proc.) pozyskiwane ze źródeł krajowych lub których możliwości trwałego pozyskiwania z tych źródeł są ograniczone lub zagrożone, oraz inne surowce nie pozyskiwane w kraju (deficytowe), a niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa krajowego (w tym krajowej infrastruktury energetycznej), a w szczególności dla rozwoju innowacyjnych technologii.

3. Surowce krytyczne – takie surowce kluczowe lub strategiczne, których możliwości pozyskania zarówno ze źródeł pierwotnych, jak i wtórnych, są obarczone albo dużym ryzykiem, albo istnieją bardzo duże trudności ich pozyskania, a możliwości ich substytucji są niewielkie. Są to w szczególności surowce znajdujące się na liście surowców krytycznych dla Unii Europejskiej. Tu można zaliczyć także takie surowce, które mimo występowania w dużej ilości są niemożliwe do pozyskania np. z powodu uwarunkowań planistycznych, protestów społecznych itp.

Określone przez ww. autorów pojęcia tych trzech grup surowców oraz analiza wcześniejszych prac nad ustaleniem surowców istotnych dla gospodarki krajowej, pozwoliły na zaproponowanie eksperckiej listy surowców kluczowych, strategicznych i krytycznych dla polskiej gospodarki (tab. 1).

Surowce kluczowe   
Surowce strategiczne Surowce krytyczne
Surowce energetyczne
Gaz ziemny Gaz ziemny Gaz ziemny
Ropa naftowa Ropa naftowa  
Węgiel brunatny Węgiel brunatny  
Węgiel kamienny Uranu surowce  
Surowce metaliczne
Aluminium metaliczne Aluminium metaliczne  
  Antymonu surowce (metal, tlenki) Antymonu surowce (metal, tlenki)
  Beryl Beryl
  Bizmut metaliczny  
  Bor metaliczny  
Boksyty i alumina Boksyty i alumina  
  Chrom metaliczny Chrom metaliczny
  Cyna metaliczna  
Cynku surowce (koncentraty, metal) Cynku surowce (koncentraty, metal)  
  Germanu surowce (metal, tlenki) Germanu surowce (metal, tlenki)
  Ind Ind
  Kobaltu surowce (metal, tlenki) Kobaltu surowce (metal, tlenki)
Krzem metaliczny Krzem metaliczny Krzem metaliczny
  Magnez metaliczny Magnez metaliczny
  Manganu surowce (metal, tlenki)  
Miedzi surowce (koncentraty, metal)    
Ołowiu surowce (koncentraty, metal)    
  Pierwiastki ziem rzadkich, skand i itr
(metale i związki)
Pierwiastki ziem rzadkich, skand i itr (metale i związki)
  Platynowce Platynowce
Srebro    
  Tellur  
  Tytanu surowce  
Żelaza rudy i koncentraty Żelaza rudy i koncentraty  
Żelazostopy Żelazostopy  
Surowce niemetaliczne
Bursztyny Bursztyny  
Dolomity przemysłowe    
  Fluoryty Fluoryty
Fosforyty i apatyty Fosforyty i apatyty Fosforyty i apatyty
  Grafit Grafit
Iły kaolinitowe (biało wypalające się i ogniotrwałe)    
  Jodu surowce  
Kamienie łamane i bloczne    
Kaoliny    
  Kwarc i kwarcyty ogniotrwałe  
  Litu surowce  
Magnezyt (surowy, kalcynowany, prażony i topiony) Magnezyt (surowy, kalcynowany, prażony i topiony) Magnezyt (surowy, kalcynowany, prażony i topiony)
Piaski i żwiry    
Piaski szklarskie    
Siarka   Siarka kopana
Sole potasowe Sole potasowe  
Sól kamienna    
Surowce skaleniowe    
  Talk  
Surowce węglanowe przemysłu cementowego i wapienniczego    

Tabela 1. Ekspercka lista surowców kluczowych, strategicznych i krytycznych dla polskiej gospodarki (Radwanek-Bąk i in., 2018) [Źródło: Galos K. 2019. Surowce kluczowe, strategiczne i krytyczne. Polityka Surowcowa (Nr 4). Str.: 6]

* umieszczenie surowców uranu na liście surowców strategicznych zależeć powinno od kształtu docelowej Polityki energetycznej Polski oraz udziału w niej (lub braku takiego udziału) energetyki jądrowej.

Na liście surowców kluczowych znalazły się surowce, które są podstawą działania polskiego przemysłu, a ich krajowe zasoby są wystarczające do zaspokojenia zapotrzebowania krajowego. Znalazły się na niej również wykorzystywane na dużą skalę surowce niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju, stabilności przemysłowej oraz rolnictwa, będące surowcami deficytowymi. Lista surowców strategicznych przedstawia deficytowe surowce dla polskiej gospodarki, będące ważne dla kreowania i rozwoju nowych technologii oraz przyszłej gospodarki – wskazuje autor artykułu, twierdząc jednocześnie - Lista surowców krytycznych nawiązuje do europejskiej listy surowców krytycznych, która bierze pod uwagę trudność dostępu do tych surowców, uwarunkowaną sytuacją polityczną.

Opracowane listy surowców są zmienne w zależności od kierunków rozwoju kraju i aktualnego zapotrzebowania oraz wymagają ciągłej aktualizacji. Opracowana przez ekspertów lista surowców istotnych dla polskiej gospodarki, sporządzona została na podstawie aktualnej sytuacji na rynku surowcowym z uwzględnieniem krótkoterminowej prognozy.

Zapotrzebowanie na 14 spośród 18 surowców krytycznych Polska w 100% musi pokrywać drogą importu. W przypadku 3 surowców (gaz ziemny, ropa naftowa, platynowce) import w pokryciu zapotrzebowania krajowego szacuje się na poziomie powyżej 80%. Tylko w przypadku siarki kopalnej udział importu wynosi 0%, ponieważ jej zapotrzebowanie w całości pokrywane jest z produkcji kopalni Ociek. Istnieje jednak ryzyko przerwania produkcji ze względów ekonomicznych lub w wyniku wyczerpania się złoża – podsumowuje swoją wypowiedź Krzystof Galos.

Niewątpliwie spośród analizowanych surowców krytycznych największe znaczenie gospodarcze mają ropa naftowa i gaz ziemny. Zapotrzebowanie na nie powinno w najbliższym czasie wyraźnie rosnąć (w szczególności na gaz ziemny)
– podsumowuje Krzysztof Galos.

Lista surowców krytycznych wraz z rozwojem gospodarczym i technologicznym kraju powinna się zwiększać, a na dzień dzisiejszy nie ma innej drogi dla pozyskania surowców krytycznych niż import. Opracowanie oraz wdrażanie dokumentu strategicznego, jakim jest Polityka Surowcowa Państwa pozwoli na zabezpieczenie dostępności oraz dostaw surowców ze źródeł krajowych oraz zagranicznych. Ważnym jej punktem jest także aktualizacja listy surowców istotnych dla gospodarki kraju oraz ciągła analiza gospodarki pod kątem surowcowym.

Wybrane analizy oraz próby wyróżnienia surowców istotnych dla Polskiej gospodarki:

  • Galos K., Smakowski T. 2014. Wstępna propozycja metodyki identyfikacji surowców kluczowych dla polskiej gospodarki. Zesz. Nauk. IGSMiE PAN, 88, 59-79.
  • Kulczycka J. (red.). 2016. Surowce kluczowe dla polskiej gospodarki. Wyd. IGSMiE PAN, Kraków.
  • Radwanek-Bąk B. 2016. Określenie surowców kluczowych dla polskiej gospodarki. Zesz. Nauk. IGSMiE PAN, 96, 241–254.


Zachęcamy do zapoznania się z całym artykułem Pana dr hab. inż. Krzysztofa Galosa, zamieszczonym w numerze 4 czasopisma Polityka Surowcowa (str. 4-7) pod tytułem Surowce kluczowe, strategiczne i krytyczne. Ich autor jest profesorem i dyrektorem Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, autor licznych publikacji z zakresu gospodarowania surowcami, redaktor periodyka Gospodarka Surowcami Mineralnymi – Mineral Resources Management

INFORMACJE



Strona główna
O PSP
Zespół PSP
Aktualności
Galeria
Informacja o cookies
Deklaracja dostępności

KATEGORIE



Surowce mineralne Polski
Centralna Baza Danych Geologicznych
Bilans zasobów złóż kopalin w Polsce
Polityka Surowcowa Państwa

KONTAKT



Ministerstwo Środowiska
Departament Polityki Surowcowej i Analiz
tel. (22) 36-92-796, faks (22) 36-91-145
psp@mos.gov.pl

 

  Wsparcie działań Głównego Geologa Kraju w zakresie prowadzenia Polityki Surowcowej Państwa (PSP) w latach 2017-2018, zadanie: Upowszechnianie i promocja narodowego potencjału surowcowego w kraju i za granicą oraz kształtowanie relacji z interesariuszami polityki surowcowej państwa